Clematis - informacje o roślinach > charakterystyka i uprawa > inne pnącza

Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) należy do rodziny Cannabaceae – konopiowate, najczęściej jest kojarzony z piwem gdyż jego owocostany (zwane "szyszkami") są niezbędne do wytworzenia tego popularnego napoju. Chmiel zwyczajny rośnie naturalnie w Europie, w tym w Polsce. Mniej znany jest jako wartościowe, bujnie rosnące pnącze ogrodowe. Szczególnie cenna jest jego żółtolistna odmiana 'Aureus'.

Hydrangea anomala subsp. petiolaris - hortensja pnąca

Hortensja pnąca pochodzi z Dalekiego Wschodu i jest jednym z najbardziej oryginalnych i watrościowych pnaczy. Należy do rodziny Hydrangeaceae (hortensjowate) podobnie jak jej bliska kuzynka Schizophragma hydrangeoides – przywarka japońska. Dużą ozdobę hortensji pnącej, na przełomie czerwca i lipca, stanowią białe, baldachowate kwiatostany. Interesująco wyglądają również liście – okrągłe, umieszczone na długich ogonkach, zielone w lecie, a żółto przebarwiające się jesienią. Hortensja pnąca wspina się przy pomocy korzeni przybyszowych, na lekko wijących się pędach, ładnych zimą, gdy pokrywa je czerwonobrunatna, lub cynobrowo brunatna, lekko łuszcząca się kora. Przez pierwsze 2-3 lata rośnie wolno, ale po dobrym ukorzenieniu się, znacznie przyspiesza wzrost, przyrastając rocznie około 1m. Finalnie dorasta do wysokości 10-20 m.

Wymagania
Najlepiej rośnie w miejscach osłoniętych, w cieniu lub półcieniu, na glebach próchnicznych, wilgotnych, ale nie podmokłych, źle toleruje suszę. Preferuje gleby kwaśne, ale toleruje lekko alkaliczne. Całkowicie mrozoodporna. Bardzo popularna w wielu krajach zwłaszcza o ostrzejszym klimacie (Norwegia, Szwecja, Finlandia, Niemcy). Często stosowana alternatywnie do bluszczu, który może przemarzać. Nie wymaga specjalnego cięcia, ale dobrze je znosi.

Zastosowanie
Może być stosowana jako pnącze do pokrywania altan, pergoli, kratownic czy łuków. Świetna do obsadzania pni drzew, słupów lub kolumn oraz ścian o porowatej powierzchni. Warto pamiętać, że korzeniami przytrzymuje się zbyt słabo gładkich powierzchni, aby utrzymać ciężar dużej rośliny, zwłaszcza przy silnym, bocznym wietrze. Dlatego przy ścianach, czasem wymaga dodatkowego wsparcia np. przez umocowane do nich pręty lub listwy. Hortensja pnąca jest dobrą rośliną okrywową do stosowania w miejscach ocienionych.

Lonicera - wiciokrzew

Na świecie znajduje się w uprawie około 20 gatunków oraz kilkadziesiąt odmian wiciokrzewów, z tego w Polsce uprawia się około 20 taksonów (gatunków i odmian). Wiciokrzewy mają liście wyrastające naprzeciwlegle, w parach. U wielu gatunków szczytowe liście są parami zrośnięte, tworząc charakterystyczne talerzyki. Liście są najczęściej zielone lub niebieskozielone, ale u niektórych odmian mogą mieć również inne barwy, np. wiciokrzew japoński (Lonicera japonica) 'Aureoreticulata' ma liście żółto unerwione, a liście wiciokrzewu japońskiego (Lonicera japonica) 'Purpurea' jesienią i zimą przybierają barwę purpurową. Główną ozdobę wiciokrzewów stanowią białe, żółte, szkarłatne lub fioletowe kwiaty - rurkowate, długie, zwykle z dwoma wywiniętymi wargami, u wielu gatunków i odmian, pachnące. Wiciokrzewy rozpoczynają kwitnienie w 2-4 roku po posadzeniu. Kwiaty zebrane są w trzykwiatowe wierzchotki, ułożone parami w kątach liści lub w główki na szczytach pędów i w zależności od gatunku czy odmiany rozwijają się od końca maja do października. U wielu wiciokrzewów dekoracyjnie wyglądają również owoce – wielonasienne, błyszczące jagody o jaskrawych barwach od pomarańczu przez szkarłat do fioletu. Dojrzewają od lipca do października. Mogą stanowić pokarm dla wielu ptaków, przyciągając je do ogrodu.

Wymagania
Wiciokrzewy tolerują większość gleb z wyjątkiem bardzo ubogich i podsychających. Jednak najlepiej rosną i najobficiej kwitną na glebach obojętnych lub lekko zasadowych, przepuszczalnych, żyznych, gliniastych bogatych w próchnicę, wilgotnych, ale nie podmokłych. Najokazalej wyglądają posadzone w pełnym słońcu, ale na takich stanowiskach niektóre wiciokrzewy są najłatwiej (najsilniej) atakowane przez mszyce, dlatego za najbardziej uniwersalne należy uznać stanowisko półcieniste, zasłonięte od gorącego, południowego słońca. Lubią miejsca osłonięte od bardzo silnych wiatrów.

Zastosowanie
Wiciokrzewy należą do najcenniejszych pnączy ogrodowych, mogą być stosowane w każdym ogrodzie, ale szczególnie dobrze wyglądają w ogrodach naturalistycznych, dużych, gdzie mają zapewniony swobodny wzrost. Osiągają wysokość 3-6 m (0,5 – 2 m rocznie). Wiciokrzewy nadają się świetnie do wspinania po konstrukcjach przy ścianach, łukach, bramkach, kratach, pergolach, altanach, ale mogą porastać również pnie starych drzew, na których umocowano linki lub siatkę, której się przytrzymają. Posadzone przy ogrodzeniach mogą stworzyć atrakcyjną osłonę przed wiatrem, kurzem i okiem przechodniów, zastępując żywopłot. Szczególnie dobrze nadaje się do tego zimozielony gatunek wiciokrzew zaostrzony (Lonicera acuminata). Niektóre wiciokrzewy (np. wiciokrzew japoński (Lonicera japonica) 'Halliana' i 'Hall's Prolific' mogą być stosowane jako rośliny okrywowe, do przykrywania dużych powierzchni, również w zieleni publicznej. Wiciokrzewy o pachnących kwiatach (np. wiciokrzew przewiercień (Lonicera caprifolium), wiciokrzew pomorski (Lonicera periclymenum), wiciokrzew Heckrotta (Lonicera x heckrottii), wiciokrzew japoński (Lonicera japonica) oraz ich odmiany dobrze jest sadzić w pobliżu wejść (furtki, drzwi), okien i ławek. Wiciokrzewy są częstym składnikiem tradycyjnych czy rustykalnych ogrodów. Mogą być stosowane osobno lub wspólnie z innymi pnączami, np. różami pnącymi czy powojnikami (Clematis). Do tego celu najlepiej wybierać powojniki (Clematis) wymagające silnego cięcia, np. z Grupy Viticella lub wielkokwiatowe późno kwitnące, które co roku wczesną wiosną przycina się tuż nad ziemią. Inne cięcie powojników będzie bardzo trudne do wykonania, gdyż ich pędy przeplotą pędy wiciokrzewów.

Pielęgnacja
Większość wiciokrzewów tnie się słabo, tylko w miarę potrzeby. Rosnąc swobodnie wyglądają najładniej i kwitną najobficiej. Chcąc uzyskać okazałe rośliny - pierwsze 1 - 3 lata dobrze jest poświęcić na ich formownie. Po posadzeniu powinno się przyciąć wszystkie pędy do 1/3 wysokości, aby wytworzyły silne rozgałęzienia u podstawy. Z nowo wyrosłych pędów wybieramy 3-4 najsilniejsze, aby stworzyły silną podstawę krzewu, a pozostałe usuwamy. W następnych latach wiciokrzewy kwitnące na pędach zeszłorocznych np. wiciokrzew przewiercień (Lonicera caprifolium) czy wiciokrzew Tellmanna (Lonicera x tellmanniana) tniemy bardzo słabo, usuwając tylko pędy słabe, zamarłe lub zagrażające sąsiadom. Wiciokrzewy kwitnące na pędach tegorocznych np. wiciokrzew japoński (Lonicera japonia) i jego odmiany, czy wiciokrzew Heckrotta (Lonicera x heckrottii) można ciąć silnie wczesną wiosną, nie obawiając się, że pozbawi nas to kwiatów. Po kilku latach wszystkie wiciokrzewy mogą ogałacać się od dołu, tworząc liście i kwiaty tylko w górnych częściach rośliny. Aby temu przeciwdziałać co 5-6 lat dobrze jest przeprowadzić silne cięcie odmładzające. Najlepiej rozłożyć jest to na 2 lata, każdego roku wycinając połowę najstarszych pędów, tuż u podstawy.

Wiciokrzewy dobrze jest intensywnie podlewać i nawozić. Nawożąc nawozami o spowolnionym działaniu, np. Osmocote 5-6M, wystarczy jedno nawożenie w roku, w końcu kwietnia w dawce 20-30 g na roślinę (2-3 łyżeczki od herbaty wsypane do 3-5 otworków głebokości 5 cm).

Choroby i szkodniki
Najbardziej uciążliwym szkodnikiem wiciokrzewów są mszyce, które pojawiają się na wierzchołkach roślin w maju, tuż przed kwitnieniem. Mszyce atakują zwłaszcza najmłodsze pędy, liście i pąki kwiatowe. Zwijają się one, żółkną, są zdeformowane i ograniczone we wzroście, pokryte lepką spadzią. Najczęściej atakowane są wiciokrzew przewiercień (Lonicera caprifolium), wiciokrzew pomorski (Lonicera periclymenum), wiciokrzew Tellmanna (Lonicera x tellmanniana) i wiciokrzew Browna (Lonicera x brownii) oraz odmiany należące do tych gatunków, zwłaszcza gdy rosną na stanowiskach suchych lub słonecznych. Zwalczanie polega na opryskaniu wiciokrzewów preparatem owadobójczym natychmiast po pojawieniu się pierwszych mszyc.

Lonicera acuminata - wiciokrzew zaostrzony. Pochodzi z północnowschodnich Chin. Liście zimozielone (w ostre zimy mogą nadmarzać), wąskopodługowate, ostrozakończone, z sercowatą nasadą, ciemnozielone, gęsto owłosione. Kwiaty nieduże, rurkowate, dwuwargowe, kremowe w początku, a żółte w końcu kwitnienia. Kwitnie obficie czerwiec-październik. Owoce drobne fioletowoczarne. Rośnie bujnie i silnie się krzewi. Dorasta do 3 - 5m. Jedno z najlepszych pnączy zimozielonych w naszym klimacie. Dobre do tworzenia osłon i pokrywania siatek oraz stosowania jako roślina okrywowa.
Lonicera x brownii - wiciokrzew Browna. Mieszaniec powstały około 1850 r. ze skrzyżowania Lonicera hirsuta z Lonicera sempervirens. Ma liście jajowate, niebieskozielone, szczytowo zrośnięte. Kwiaty rurkowate, wąskie, czerwone, z pomarańczową gardzielą, bez zapachu. Kwitnie czerwiec-sierpień. Owoce pomarańczowoczerwone lipiec-wrzesień. Dorasta do 3 – 4 m wysokości.

'Dropmore Scarlet' - najcenniejsza z odmian wiciokrzewu Browna. Uzyskana w Kanadzie w 1950 r. Kwiaty pomarańczowoczerwone. Długo i obficie kwitnie czerwiec-październik. Ładne owoce podobnie jak u gatunku. Bardzo mrozoodporna.
'Fuchsioides' - ma kwiaty pomarańczowoszkarłatne. Bardzo długo i obficie kwitnie czerwiec-październik. Wolno rośnie mając zwarty pokrój i osiągając wysokość 1,5 – 2 m. Szczególnie polecana do małych ogrodów.
GOLDEN TRUMPET 'Mintrum' - ma kwiaty miedzianożółte. Kwitnie długo czerwiec-październik. Dorasta do 3 m wysokości. Owoce pomarańczowoczerwone jak u gatunku.

Lonicera caprifolium - wiciokrzew przewiercień - pochodzi z Kaukazu i Bliskiego Wschodu, ale w Polsce bardzo spopularyzowany. Często mylony z rodzimym wiciokrzewem pomorskim (Lonicera periclymenum), od którego różni się zrośniętymi liśćmi szczytowymi oraz większą wrażliwością na mączniaka prawdziwego. Ma kwiaty kremowe, intensywnie pachnące, kwitnie maj-czerwiec, owoce pomarańczowe lipiec-wrzesień. Liście jajowate do odwrotnie jajowatych, szarozielone, gładkie, górne (pod kwiatostanem) zrośnięte tworzą jakby talerzyk. Dorasta do 6 m.

'Inga' Pąki kwiatowe różowe na zewnątrz, kwiaty po rozwinięciu kremowobiałe. Kwitnie maj-czerwiec, o 7-14 dni dłużej niż gatunek. Ma liście i młode pędy lekko owłosione. Nieźle toleruje mączniaka prawdziwego. Odmiana warta polecenia, lepsza od gatunku.

Lonicera x heckrotti - wiciokrzew Heckrotta - mieszaniec powstały w naturze, z samorzutnego skrzyżowania Lonicera americana i Lonicera sempervirens. Wprowadzony do uprawy w końcu XIX w. Uznawany za najwartościowszy wiciokrzew. Ma liście podługowate, owalne lub eliptyczne, ciemnozielone na górnej stronie, a niebieskozielone od spodu. Liście są półzimozielone lub opadające. Kwiaty w pąkach karminowe, po rozwinięciu różowe na zewnątrz, a pomarańczowożółte w środku, pachnące. Kwitnie wyjątkowo długo i obficie czerwiec-wrzesień. Pędy są sztywne, słabo owijające się wokół podpór. Może rosnąć jako krzew. Dorasta do 3 – 6 m wysokości.

'American Beauty' - kwiaty jaskrawo- pomarańczowe, nie pachnące, rozkwitają czerwiec-wrzesień. Owoce purpurowopomarańczowe zdobią rośliny sierpień-październik.
'Goldflame' - odmiana bardzo podobna do gatunku. Ma kwiaty trochę intensywniej wybarwione niż gatunek, pachnące, rozkwitają czerwiec-wrzesień.

Lonicera henryi - wiciokrzew Henryiego - pochodzi z Chin. Liście zimozielone, podługowato lancetowate, ciemnozielone, błyszczące. Kwiaty ciemnopurpurowofioletowe, rurkowate, nieduże, niezbyt liczne, widoczne czerwiec-lipiec. Owoce drobne, fioletowoczarne z jasnym woskowym nalotem, obecne na roślinach sierpień-październik.W ostre zimy może przemarzać. Powinno się stosować w miejscach osłoniętych, półcienistych lub cienistych. Dorasta do 3 m wysokości.
Lonicera japonica - wiciokrzew japoński - pochodzi z Japonii, Korei i Chin. Półzimozielone pnącze o liściach zielonych od szerokoeliptycznych do jajowatych. Kwiaty rurkowate, 2-wargowe, kremowobiałe w początku, a żółte w końcu kwitnienia, intensywnie pachnące. Kwitnie całe lato. Owoce niebieskoczarne. Dorasta do 3 – 6 m wysokości. Wartościowsze od gatunku są odmiany i one powinny być stosowane.

'Aureoreticulata' - interesujące liście, zielone z żółtym unerwieniem, najładniej wybarwiają się na pełnym słońcu. Kwiaty drobne, początkowo białe, a potem żółte, lekko pachnące. Może być stosowana jako pnącze lub jako roślina okrywowa. Wrażliwa na mączniaka prawdziwego. W ostre zimy może przemarzać.
'Halliana' - silnie rosnące pnącze, pokryte przez całe lato masą, drobnych, intensywnie pachnących kwiatów. Kwiaty początkowo kremowobiałe, potem żółte, pokrywają roślinę czerwiec-październik. Liście półzimozielone. Dorasta do 5 m wysokości. Na dużych powierzchniach można stosować jako roślinę okrywową. Nadaje się do pokrywania ogrodzeń i tworzenia różnego rodzaju osłon. Dobra do stosowania w zieleni publicznej.
'Hall's Prolific' - wyselekcjonowana w Holandii z odmiany 'Halliana', gdyż wcześniej wchodzi w okres kwitnienia, dłużej i obficiej kwitnie. Jest trochę bardziej wrażliwa na mrozy od odmiany 'Halliana'. Charakter wzrostu i zastosowanie podobne jak 'Halliana'.
'Purpurea' - liście zimozielone lub półzimozielone, latem zielone z purpurowymi nerwami, jesienią i zimą ciemnopurpurowe. Kwiaty nieduże, rurkowate, fioletowe na zewnątrz a wewnątrz początkowo białe, potem żółte, pachnące. Dorasta do 4m wysokości (1-2m przyrostu rocznie).

Lonicera periclymenum - wiciokrzew pomorski - rośnie naturalnie w Centralnej i Zachodniej Europie oraz w Północnej Afryce. W Polsce rośnie na naturalnych stanowiskach na Pomorzu i Dolnym Śląsku, jest pod ochroną. Ma liście jajowate lub owalne, zielone na górze, a sine od spodu. Liście ułożone są parami w węzłach, ale nie zrastają się (tym między innymi różni się od Lonicera caprifolium). Kwiaty kremowe, czasem z czerwonymi pasami z zewnątrz, silnie pachnące, zdobią roślinę maj-lipiec. Od lipca do jesieni dekoracyjnie wyglądają również ciemnoczerwone, błyszczące owoce. Rośnie bujnie osiągając do 7 m wysokości. Popularne pnącze, bardziej wartościowe i odporne na choroby od Lonicera caprifolium.
Warto stosować zwłaszcza odmiany:

'Belgica Select' - holenderska odmiana kwitnąca wcześnie. Liście z purpurowymi żyłkami. Młode pędy i szypułki kwiatowe purpurowofioletowe. Kwiaty jasno-fioletowo-czerwone na zewnątrz, wewnątrz kremowe na początku, a żółte w końcu kwitnienia, pachnące. Kwitnie: maj-październik (z przerwami). Dekoracyjnie wyglądają również czerwone owoce, pokrywające roślinę wrzesień-październik. Dorasta do 3m wysokości (1m przyrostu rocznie).
'Chojnów' PBR - Nowa polska odmiana z 2006 r. Kwiaty ciemnopurpurowe na zewnątrz a beżowe wewnątrz, silnie pachnące. Kwitnie obficie na całej wysokości rośliny od czerwca do września. Czerwone owoce sierpień-październik. Młode liście purpurowozielone, starsze zielone. Dorasta do 2-3 m wysokości (1 przyrostu rocznie).
'Graham Thomas' - bardzo cenna odmiana. Nazwana na cześć angielskiego przyrodnika. Wyjątkowo długo i obficie kwitnie od maja do września. Kwiaty rurkowate, stosunkowo duże, kremowe w początku, a żółte w końcu kwitnienia, silnie pachnące. Dekoracyjne są również czerwone, błyszczące owoce od czerwca do października. Dorasta do 4m wysokości (1-2m przyrostu rocznie).
'Serotina'. Najczęściej uprawiany wiciokrzew. Holenderska odmiana kwitnąca późno (2 - 3 tygodnie później niż 'Belgica Select'). Kwiaty kremowe w środku, fioletowoczerwone na zewnątrz, silnie pachnące, rozkwitają czerwiec-wrzesień. Owoce ładne koralowe, błyszczące, dekorują roślinę od lipca do października. Bujnie rośnie, dorastając do 3 - 6 m wysokości.

Lonicera sempervirens - wiciokrzew wiecznie zielony - północno amerykański gatunek. Liście półzimozielone lub sezonowe. Kwiaty rurkowe, czerwone na zewnątrz, a żółte wewnątrz. W Polsce może przemarzać, dlatego zaleca się do uprawy bardziej mrozoodporne odmiany.

'Blanche Sandman' - amerykańska odmiana o wyższej mrozoodporności od gatunku. Kwiaty szkarłatne z żółtym środkiem. Kwitnie wyjątkowo długo i obficie, czerwiec-październik. Owoce pomarańczowe, widoczne lipiec-październik. Warta stosowania.

Lonicera x tellmanniana - wiciokrzew Tellmanna - mieszaniec uzyskany w 1920 r. na Węgrzech, ze skrzyżowania Lonicera sempervirens z Lonicera tragophylla. Liście od owalnych do eliptyczno jajowatych, ciemnozielone na górze, a niebiesko-zielono-białe od spodu. Górna para liści talerzykowato zrośnięta. Kwiaty duże, rurkowate, 2-wargowe, miedzianożółte, bardzo dekoracyjne, ale bez zapachu, czerwiec-lipiec. Owoce pomarańczowe, zdobią roślinę lipiec-wrzesień. Dorasta do 5 m wysokości. Najładniej rośnie i kwitnie w półcieniu.

Inne pnącza: Humulus lupulus - Lonicera

Humulus lupulus - chmiel zwyczajny

Hydrangea anomala subsp. petiolaris - hortensja pnąca

Lonicera - wiciokrzew