Nazwa
Lonicera upamiętnia żyjącego w XVI w. niemieckiego
przyrodnika Adama Lonitzera, autora znanego herbarza. Rodzaj Lonicera
należy do rodziny Caprifoliaceae. Znanych jest około 180 gatunków
rosnących na półkuli północnej. Większość z nich jest krzewami o wzniesionych
pędach, zaliczanymi do podrodzaju Lonicera – suchodrzew, ale są również silnie rosnące pnącza o pędach
spiralnie owijających się wokół podpór, które zalicza się do podrodzaju Caprifolium
– wiciokrzew. O nich właśnie chcę napisać parę słów.
Na świecie znajduje się w uprawie około 20
gatunków oraz kilkadziesiąt odmian
wiciokrzewów, z tego w Polsce uprawia się
około 20 taksonów (gatunków i odmian). Wiciokrzewy mają liście wyrastające
naprzeciwlegle, w parach. U wielu gatunków szczytowe liście są parami
zrośnięte, tworząc charakterystyczne talerzyki. Liście są najczęściej zielone
lub niebieskozielone, ale u niektórych odmian mogą mieć również inne barwy, np.
Lonicera japonica 'Aureoreticulata' ma liście żółto unerwione, a liście
Lonicera japonica 'Purpurea' jesienią i zimą przybierają barwę purpurową. Główną
ozdobę wiciokrzewów stanowią białe, żółte, szkarłatne lub fioletowe kwiaty –
rurkowate, długie, zwykle z dwoma wywiniętymi wargami, u wielu gatunków i
odmian, pachnące. Wiciokrzewy rozpoczynają kwitnienie w 2-4 roku po
posadzeniu. Kwiaty zebrane są w
trzykwiatowe wierzchotki, ułożone parami w kątach liści lub w główki na
szczytach pędów i w zależności od gatunku czy odmiany rozwijają się od końca
maja do października. U wielu wiciokrzewów dekoracyjnie wyglądają również owoce
– wielonasienne, błyszczące jagody o jaskrawych barwach od pomarańczu przez
szkarłat do fioletu. Dojrzewają od lipca do października. Mogą stanowić pokarm
dla wielu ptaków, przyciągając je do ogrodu.
Lonicera x brownii 'Golden Trumpet' (fot. Sz. Marczyński)
|
Wymagania.
Wiciokrzewy
tolerują większość gleb z wyjątkiem bardzo ubogich i podsychających. Jednak
najlepiej rosną i najobficiej kwitną na glebach obojętnych lub lekko
zasadowych, przepuszczalnych, żyznych, gliniastych bogatych w próchnicę,
wilgotnych, ale nie podmokłych. Najokazalej wyglądają posadzone w pełnym słońcu, ale na takich stanowiskach niektóre wiciokrzewy są najłatwiej (najsilniej) atakowane przez mszyce, dlatego za najbardziej uniwersalne należy uznać stanowisko półcieniste, zasłonięte od gorącego, południowego słońca. Lubią miejsca osłonięte od bardzo silnych wiatrów.
Lonicera x brownii 'Fuchsioides' (fot. Sz. Marczyński)
|
Lonicera x brownii 'Golden Trumpet' (fot. Sz. Marczyński)
|
Zastosowanie.
Wiciokrzewy należą
do najcenniejszych pnączy ogrodowych, mogą być stosowane w każdym ogrodzie, ale
szczególnie dobrze wyglądają w ogrodach naturalistycznych, dużych, gdzie mają
zapewniony swobodny wzrost. Osiągają wysokość 3-6 m (0,5 – 2 m rocznie).
Wiciokrzewy nadają się świetnie do wspinania po konstrukcjach przy ścianach,
łukach, bramkach, kratach, pergolach, altanach, ale mogą porastać również pnie
starych drzew, na których umocowano linki lub siatkę, której się przytrzymają.
Posadzone przy ogrodzeniach mogą stworzyć atrakcyjną osłonę przed wiatrem,
kurzem i okiem przechodniów, zastępując żywopłot. Szczególnie dobrze nadaje się
do tego zimozielony gatunek
Lonicera acuminata. Niektóre wiciokrzewy (np.
Lonicera japonica 'Halliana' i
'Hall's Prolific') mogą być stosowane
jako rośliny okrywowe, do przykrywania dużych powierzchni, również w zieleni
publicznej. Wiciokrzewy o pachnących kwiatach (np.
Lonicera caprifolium,
Lonicera periclymenum,
Lonicera x heckrottii,
Lonicera japonica oraz ich odmiany) dobrze jest
sadzić w pobliżu wejść (furtki, drzwi), okien i ławek. Wiciokrzewy są częstym
składnikiem tradycyjnych czy rustykalnych ogrodów. Mogą być stosowane osobno
lub wspólnie z innymi pnączami, np. różami pnącymi czy powojnikami. Do tego
celu najlepiej wybierać powojniki (Clematis) wymagające silnego cięcia, np. z
Grupy Viticella lub wielkokwiatowe późno kwitnące, które co roku wczesną wiosną
przycina się tuż nad ziemią. Inne cięcie
powojników będzie bardzo trudne do
wykonania, gdyż ich pędy przeplotą pędy wiciokrzewów.
Pielęgnacja. Większość
wiciokrzewów tnie się słabo, tylko w miarę potrzeby. Rosnąc swobodnie
wyglądają najładniej i kwitną najobficiej. Chcąc uzyskać okazałe rośliny –
pierwsze 1 – 3 lata dobrze jest poświęcić na ich formownie. Po posadzeniu
powinno się przyciąć wszystkie pędy do 1/3 wysokości, aby wytworzyły silne
rozgałęzienia u podstawy. 2-4 najsilniejsze nowo wyrosłe pędy, aby stworzyły
silną podstawę krzewu, a pozostałe usuwamy. W następnych latach wiciokrzewy
kwitnące na pędach zeszłorocznych np.
wiciokrzew przewiercień (Lonicera caprifolium) czy
wiciokrzew Tellmanna (Lonicera x tellmanniana) tniemy bardzo słabo, usuwając tylko pędy słabe, zamarłe lub zagrażające
sąsiadom. Wiciokrzewy kwitnące na pędach tegorocznych np.
wiciokrzew japoński (Lonicera japonia)
i jego odmiany, czy
wiciokrzew Heckrotta (Lonicera x heckrottii)
można ciąć silnie wczesną wiosną, nie obawiając się, że pozbawi nas to kwiatów.
Po kilku latach wszystkie wiciokrzewy mogą ogałacać się od dołu, tworząc liście
i kwiaty tylko w górnych częściach rośliny. Aby temu przeciwdziałać co 5-6 lat
dobrze jest przeprowadzić silne cięcie odmładzające. Najlepiej rozłożyć jest to
na 2 lata, każdego roku wycinając połowę najstarszych pędów, tuż u podstawy.
Wiciokrzewy dobrze jest intensywnie
podlewać i nawozić. Nawożąc nawozami o spowolnionym działaniu, np. Osmocote
5-6M, wystarczy jedno nawożenie w roku, w końcu kwietnia w dawce 20-30 g na
roślinę (2-3 łyżeczki od herbaty wsypane do 3-5 otworków głebokości 5 cm).
Lonicera periclymenum 'Graham Thomas' - liście (fot. Sz. Marczyński)
|
Choroby i szkodniki. Najbardziej uciążliwym szkodnikiem
wiciokrzewów są mszyce,
które pojawiają się na wierzchołkach roślin w maju, tuż przed kwitnieniem. Mszyce
atakują zwłaszcza najmłodsze pędy, liście i pąki kwiatowe. Zwijają się one,
żółkną, są zdeformowane i ograniczone we wzroście, pokryte lepką spadzią.
Najczęściej atakowane są
Lonicera caprifolium,
Lonicera periclymenum,
Lonicera x tellmanniana i
Lonicera x brownii oraz odmiany należące do tych gatunków,
zwłaszcza gdy rosną na stanowiskach suchych lub słonecznych. Zwalczanie polega na opryskaniu wiciokrzewów preparatem owadobójczym natychmiast po pojawieniu się pierwszych mszyc.
Najgroźniejszą chorobą
wiciokrzewów
jest mączniak prawdziwy. Powoduje on powstawanie białego, mączystego
nalotu na górnej stronie liści. Z czasem mogą pojawiać się czerwieniejące i
brązowiejące plamy, które prowadzą do całkowitego zasychania liści. Poszczególne
gatunki, a nawet odmiany, bardzo się różnią podatnością na tę chorobę.
Szczególnie wrażliwy jest
wiciokrzew przewiercień (Lonicera caprifolium), ale
odmiana tego gatunku -
'Inga' toleruje mączniaka i jest porażana tylko w
niewielkim stopniu. Odporna na mączniaka jest większość odmian
Lonicera periclymenum (w tym
'Graham Thomas' i
'Serotina'),
Lonicera japonica (z
wyjątkiem wrażliwej
'Aureoreticulata'),
Lonicera x heckrottii i
Lonicera x brownii.
Mączniak prawdziwego można zwalczać opryskując rośliny tuż po wykryciu pierwszych objawów którymś z zalecanych aktualnie preparatów. Opryskiwanie należy powtórzyć 2-3 razy co 10 dni, zmieniając preparaty.
Gatunki i odmiany.
Lonicera x brownii 'Fuchsioides' (fot. Sz. Marczyński)
|
|
- Lonicera acuminata - wiciokrzew
zaostrzony. Pochodzi z
północnowschodnich Chin. Liście zimozielone (w ostre zimy mogą nadmarzać),
wąskopodługowate, ostrozakończone, z sercowatą nasadą, ciemnozielone,
gęsto owłosione. Kwiaty nieduże, rurkowate, dwuwargowe, kremowe w początku,
a żółte w końcu kwitnienia. Kwitnie obficie VI-X. Owoce drobne
fioletowoczarne. Rośnie bujnie i silnie się krzewi. Dorasta do 3 - 5m.
Jedno z najlepszych pnączy zimozielonych. Dobre do tworzenia osłon i
pokrywania siatek.
-
Lonicera x brownii - wiciokrzew
Browna. Mieszaniec powstały około 1850 r. ze skrzyżowania Lonicera hirsuta
z Lonicera sempervirens. –Ma liście jajowate, niebieskozielone, szczytowo
zrośnięte. Kwiaty rurkowate, wąskie, czerwone, z pomarańczową gardzielą,
bez zapachu. Kwitnie VI- VIII. Owoce pomarańczowoczerwone VII- IX. Dorasta
do 3 – 4 m.
- 'Dropmore Scarlet' –
Najcenniejsza z odmian wiciokrzewu Browna. Uzyskana w Kanadzie w 1950 r.
Kwiaty pomarańczowoczerwone. Długo i obficie kwitnie VI - X. Ładne owoce
podobnie jak u gatunku. Bardzo mrozoodporna.
- 'Fuchsioides' – Ma kwiaty
pomarańczowoszkarłatne. Bardzo długo i obficie kwitnie VI – X. Wolno
rośnie mając zwarty pokrój i osiągając 1,5 – 2 m. Szczególnie polecana do
małych ogrodów.
- GOLDEN TRUMPET 'Mintrum' - ma kwiaty miedzianożółte. Kwitnie długo VI - X. Dorasta do 3 m. Owoce pomarańczowoczerwone jak u gatunku.
-
Lonicera caprifolium - wiciokrzew
przewiercień. Pochodzi z Kaukazu i Bliskiego Wschodu, ale w Polsce bardzo
spopularyzowany. Często mylony z rodzimym
Lonicera periclymenum od
którego różni się zrośniętymi liśćmi szczytowymi oraz większą wrażliwością
na mączniaka prawdziwego. Ma kwiaty kremowe, intensywnie pachnące,
kwitnie V- VI, owoce pomarańczowe VII-X. Liście jajowate do odwrotnie
jajowatych, szarozielone, gładkie, górne (pod kwiatostanem) zrośnięte
tworzą jakby talerzyk. Dorasta do 6 m.
- 'Inga' Pąki kwiatowe różowe na zewnątrz,
kwiaty po rozwinięciu kremowobiałe.
Kwitnie V – VI, o 7-14 dni dłużej niż gatunek. Ma liście i młode pędy lekko owłosione.
Nieźle toleruje mączniaka prawdziwego. Odmiana warta polecenia, lepsza od
gatunku.
- Lonicera x heckrotti - wiciokrzew
Heckrotta. Mieszaniec powstały w naturze, z samorzutnego skrzyżowania
Lonicera americana i Lonicera sempervirens. Wprowadzony do uprawy w końcu XIX
w. Uznawany za najwartościowszy wiciokrzew. Ma liście podługowate, owalne
lub eliptyczne, ciemnozielone na górnej stronie, a niebieskozielone od
spodu. Liście są półzimozielone lub opadające. Kwiaty w pąkach karminowe,
po rozwinięciu różowe na zewnątrz, a pomarańczowożółte w środku, pachnące.
Kwitnie wyjątkowo długo i obficie VI-IX. Pędy są sztywne, słabo owijające
się wokół podpór. Może rosnąć jako krzew. Dorasta do 3 – 6 m.
- 'American Beauty' - Kwiaty jaskrawopomarańczowe, nie pachną VI
- IX. Owoce purpurowopomarańczowe VIII-X.
- 'Goldflame' – Odmiana
bardzo podobna do gatunku. Ma kwiaty trochę intensywniej wybarwione, pachnące VI-IX.
- Lonicera henryi - wiciokrzew
Henryiego. Pochodzi z Chin. Liście zimozielone, podługowato lancetowate,
ciemnozielone, błyszczące. Kwiaty ciemnopurpurowofioletowe, rurkowate,
nieduże, niezbyt liczne VI-VII. Owoce drobne, fioletowoczarne z jasnym
woskowym nalotem VIII – X.W ostre zimy może przemarzać. Powinno się
stosować w miejscach osłoniętych, półcienistych lub cienistych. Dorasta do
3 m.
- Lonicera japonica - wiciokrzew
japoński. Pochodzi z Japonii, Korei i Chin. Półzimozielone pnącze o
liściach zielonych od szerokoeliptycznych do jajowatych. Kwiaty rurkowate, 2-wargowe, kremowobiałe w
początku, a żółte w końcu kwitnienia, intensywnie pachnące. Kwitnie całe
lato. Owoce niebieskoczarne. Dorasta do 3 – 6 m. Wartościowsze od gatunku
są odmiany i one powinny być stosowane.
- 'Aureoreticulata' -
Interesujące liście, zielone z żółtym unerwieniem, najładniej wybarwiają
się na pełnym słońcu. Kwiaty drobne, początkowo białe, a potem żółte,
lekko pachnące. Może być stosowana jako pnącze lub jako roślina okrywowa.
Wrażliwa na mączniaka właściwego. W ostre zimy może przemarzać.
- 'Halliana'
- Silnie rosnące pnącze, pokryte przez całe lato masą, drobnych,
intensywnie pachnących kwiatów. Kwiaty początkowo kremowobiałe, potem żółte
VI-X. Liście półzimozielone. Dorasta do 5 m. Na dużych powierzchniach
można stosować jako roślinę okrywową. Nadaje się do pokrywania ogrodzeń i
tworzenia różnego rodzaju osłon. Dobra do stosowania w zieleni publicznej.
- 'Hall's Prolific' – Wyselekcjonowana w Holandii z odmiany 'Halliana',
gdyż wcześniej wchodzi w okres kwitnienia, dłużej i obficiej kwitnie.
Jest trochę bardziej wrażliwa na mrozy od odmiany
'Halliana'. Charakter
wzrostu i zastosowanie podobne jak
'Halliana'.
- 'Purpurea'
- Liście
zimozielone lub półzimozielone, latem zielone z purpurowymi nerwami,
jesienią i zimą ciemnopurpurowe. Kwiaty nieduże, rurkowate, fioletowe na
zewnątrz a wewnątrz początkowo białe, potem żółte, pachnące. Dorasta do 4m (1-2m rocznie).
- Lonicera periclymenum - wiciokrzew
pomorski. Rośnie naturalnie w Centralnej i Zachodniej Europie oraz w
Północnej Afryce. W Polsce rośnie na naturalnych stanowiskach na Pomorzu i
Dolnym Śląsku jest pod ochroną. Ma
liście jajowate lub owalne, zielone na górze, a sine od spodu. Liście
ułożone są parami w węzłach, ale nie zrastają się (tym między innymi różni
się od
Lonicera caprifolium). Kwiaty kremowe, czasem z czerwonymi pasami
z zewnątrz, silnie pachnące V - VII. Od VII do jesieni dekoracyjnie
wyglądają również ciemnoczerwone, błyszczące owoce. Rośnie bujnie
osiągając do 7 m. Popularne pnącze, bardziej wartościowe i odporne na choroby od
Lonicera caprifolium.
Warto stosować zwłaszcza odmiany.
- ' Belgica Select' - Holenderska
odmiana kwitnąca wcześnie. Liście z purpurowymi żyłkami. Młode pędy i
szypułki kwiatowe purpurowofioletowe. Kwiaty jasno-fioletowo-czerwone na
zewnątrz, wewnątrz kremowe na początku, a żółte w końcu kwitnienia,
pachnące. Kwitnie: V - X (z przerwami). Dekoracyjnie wyglądają również czerwone owoce IX - X. Dorasta do 3m (1m rocznie).
- 'Chojnów' PBR - Nowa polska odmiana z 2006 r. Kwiaty ciemnopurpurowe na zewnątrz a beżowe wewnątrz, silnie pachnące VI - IX. Kwitnie obficie na całej wysokości rośliny. Czerwone owoce VIII - X. Młode liście purpurowozielone, starsze zielone. Dorasta do 2-3 m (1 m rocznie).
- 'Graham
Thomas' –Bardzo cenna odmiana. Nazwana na cześć
angielskiego przyrodnika. Wyjątkowo długo i obficie kwitnie V – IX.
Kwiaty rurkowate, stosunkowo duże, kremowe w początku, a żółte w końcu
kwitnienia, silnie pachnące. Dekoracyjne są również czerwone, błyszczące
owoce VI - X. Dorasta do 4m (1-2m rocznie).
- 'Serotina'. Najczęściej
uprawiany wiciokrzew. Holenderska odmiana kwitnąca późno (2 – 3 tygodnie
później niż
'Belgica Select'). Kwiaty kremowe w środku, fioletowoczerwone
na zewnątrz, silnie pachnące, kwitnie VI-IX. Owoce ładne koralowe, błyszczące VII-X. Bujnie
rośnie, dorastajac do 3 - 6 m.
- Lonicera sempervirens
- wiciokrzew wiecznie zielony. Północno amerykański gatunek. Liście półzimozielone lub sezonowe. Kwiaty
rurkowe, czerwone na zewnątrz, a żółte wewnątrz. W Polsce może przemarzać,
dlatego zaleca się do uprawy bardziej mrozoodporne odmiany.
- 'Blanche Sandman' – Amerykańska
odmiana o wyższej mrozoodporności od gatunku. Kwiaty szkarłatne z żółtym
środkiem. Kwitnie wyjątkowo długo i obficie, VI-X. Owoce pomarańczowe
VII-X. Warta stosowania.
- Lonicera x tellmanniana - wiciokrzew
Tellmanna. Mieszaniec uzyskany w 1920 r. na Węgrzech, ze skrzyżowania
Lonicera sempervirens z
Lonicera tragophylla. Liście od owalnych do eliptyczno
jajowatych, ciemnozielone na górze, a niebiesko-zielono-białe od spodu.
Górna para liści talerzykowato zrośnięta. Kwiaty duże, rurkowate,
2-wargowe, miedzianożółte, bardzo dekoracyjne, ale bez
zapachu, VI – VII. Owoce pomarańczowe VII-IX. Dorasta do 5 m.
Najładniej rośnie i kwitnie w półcieniu.
